Almanya ve Hollanda Göç Mevzuatı

Göç ile ilgili yazılarımıza göç mevzuatları ile devam ediyoruz. Önceki yazılarımızda ilk olarak “Uluslararası Göç Mevzuatı”na ve daha sonra da “Avrupa Birliği Göç Mevzuatı”na değinmiştik! Şimdi biraz daha detaya ve özele girerek önce Almanya ve daha sonra da Hollanda ülkelerinin ulusal göç mevzuatlarına kısa bir göz atacağız ancak detaylı incelemeleri daha sonraki yazılarımıza bırakacağız!

Almanya Ulusal Göç Mevzuatı

Almanya uzun yıllar kendisini geleneksel bir göç ülkesi olarak tanımlamadı, ama yasal düzenlemeler ve pratik uygulamalar tersini söylüyordu. Bugün ise Almanya kendisini açıkça bir göç ülkesi olarak tanımlıyor ve göç mevzuatındaki reformlar bu dönüşümü yansıtıyor.

Almanya, özellikle 2000’lerden itibaren kapsamlı bir göç mevzuatı geliştirmiştir ve hâlâ geliştirmeye devam etmektedir. Burada temel göç yasası Aufenthaltsgesetz (Oturma Yasası) olup, AB vatandaşları dışındaki yabancıların Almanya’ya giriş, kalış ve çalışma koşullarını düzenler. Bu yasa altında farklı oturum türleri vardır:

Çalışma Amaçlı Oturum

Almanya, nitelikli iş gücüne yönelik çeşitli yollar sunar. AB Mavi Kart (Blaue Karte EU), üniversite mezunu ve belirli bir maaş teklifiyle gelen yabancılara verilen oturumdur. Ayrıca meslek eğitimi (Ausbildung) yapmış kalifiye elemanlar için de oturma izni imkânı tanınır. 2020’de yürürlüğe giren Nitelikli İş Gücü Göçü Yasası (Fachkräfteeinwanderungsgesetz) ile bu alan genişletilmişti. 

2023’te Almanya hükümeti bu yasayı daha da ileri götüren reformlar yaptı. Yeni düzenlemelerle diploma denkliği aranmaksızın “iş tecrübesi” ile gelme, puan sistemiyle (Opportunity Card) iş aramak üzere gelme gibi yenilikler sağlandı. Buradaki amaç, Almanya’nın her yıl ihtiyaç duyduğu on binlerce nitelikli işçiyi çekmek.

Burada ayrıca kamuoyunda 81a olarak geçen “§81a AufenthG (Vorabzustimmung / Ön Onay Süreci)”den de kısaca bahsetmek gerekir. Bu madde, işverenin çalışan adına başlatabildiği hızlandırılmış nitelikli iş gücü prosedürünü (beschleunigtes Fachkräfteverfahren) düzenler. Yani Almanya’ya çalışmaya gelmek isteyen bir yabancı adına işveren, kişi daha ülkeye gelmeden yerel yabancılar dairesine ön onay başvurusu yapabilir. Bu süreçte iş sözleşmesi, mesleki yeterliliğin tanınması ve gerekli hâllerde Federal İş Ajansı’nın (Bundesagentur für Arbeit) onayı birlikte değerlendirilir. 

§81a prosedüründe yabancılar dairesinin verdiği ön onay, yurt dışındaki vize başvurusunun daha hızlı değerlendirilmesini sağlar. Ancak ön onay vize verilmesini garanti etmez. Vize kararı Alman dış temsilciliğine aittir. Özellikle Hızlandırılmış İşe Alım Süreci (Beschleunigtes Fachkräfteverfahren) kapsamında çok kritik hale geldi ve artık Almanya’ya çalışmak için göç etmek isteyen pek çok kişi bu yolla işlemlerine başlamaktadır!

Aile Birleşimi

Almanya’da yasal olarak bulunan bir yabancının eşi ve reşit olmayan çocukları temel olarak aile birleşimi vizesi alabilir. Bu vizede çoğu zaman barınma, gelir, basit Almanca bilgisi gibi bazı koşullar aranır. Son yıllarda aile birleşimi süreçleri oldukça uzamıştır. Tanınmış mülteciler için kolaylaştırılmış kurallar bulunsa da ikincil koruma sahiplerinin aile birleşimi Temmuz 2025’ten itibaren iki yıl süreyle askıya alınmıştır.

Geçici Çalışma ve Mevsimlik İşçiler

§19c AufenthG ile İstihdam Yönetmeliği’nin (Beschäftigungsverordnung) §15a ve §26 gibi hükümleri altında düzenleniyor. Almanya, özellikle tarım ve turizm gibi sektörlerde üçüncü ülke vatandaşlarına mevsimlik işçi vizeleri veriyor. Bu yolla, Batı Balkanlar düzenlemesi başta olmak üzere çeşitli üçüncü ülkelerden her yıl on binlerce kişi geçici olarak çalışmak için Almanya’ya geliyor!

Eğitim Vizeleri

Almanya’da üniversite okumak isteyenlere öğrenci vizesi verilir. Bunu sadece üniversite okumak gibi düşünmemek gerekir; ayrıca dil kursu, staj, özel eğitim programları, master ve doktora vizeleri de bu kapsama girer. 

Almanya, nitelikli kişileri ülkeye çekmek için, bu vize ile gelip de mezun olduktan sonra Almanya’da kalmak isteyen kişilere 18 aya kadar iş arama vizesi ve ardından çalışma iznine geçiş gibi fırsatlar tanır. Bu vize türleri, Aufenthaltsgesetz (Oturum Yasası) kapsamında, özellikle §16b (Eğitim Amaçlı Oturum) ve §20 (Mezuniyet Sonrası İş Arama Oturumu) maddelerinde düzenlenmiştir ve göç ile ilgilenen kişilerin en çok karşılaşacağı senaryolardan bir tanesidir!

İnsani Oturum

Mülteci ve ikincil koruma statüsü dışında “ciddi hastalık, ülkesine dönememe hali” belirli insani sebeplerle de istisnai olarak oturum izni veren düzenlemeler mevcuttur. Bu durum da, yine Aufenthaltsgesetz (Oturum Yasası) içinde yer alan §25 Abs. 3–5 (İnsani Nedenlerle Oturum) hükümleri kapsamında ulusal mevzuatta düzenlenmiştir.

Daimi Oturma İzni (Niederlassungserlaubnis)

Almanya’da belirli süre (genelde 5 yıl) yasal olarak yaşamış, dil ve entegrasyon şartlarını yerine getirmiş kişiler kalıcı oturma izni alabilir. Bu izin süresizdir ve çalışma hakkı içerir. 

Mavi Kart sahipleri veya Alman üniversite mezunları için daha kısa sürede daimi oturum imkânı vardır (Mavi Kart’ta dil seviyesine bağlı olarak 27 ya da 21 ay, Almanya’da yükseköğrenimini tamamlayıp nitelikli işte çalışanlarda 2 yıl).

Vatandaşlığa Geçiş (Naturalisierung)

Alman vatandaşlığı, 27 Haziran 2024’te yürürlüğe giren reformdan bu yana genel olarak en az 5 yıl yasal ikamet, yeterli Almanca (B1 düzeyi), ekonomik olarak kendi kendine yeterlilik, sabıka kaydının temiz olması ve Alman anayasal düzenine bağlılık şartlarını gerektirir. Aynı reformla çifte vatandaşlık genel olarak serbest bırakıldı (önceki kuralda bekleme süresi 8 yıldı). Entegrasyonda çok başarılı olanlar için getirilen 3 yıllık hızlı vatandaşlık yolu ise Ekim 2025 sonunda yeniden kaldırıldı. 

Nitekim Almanya’da 2023 yılında 200.000’den fazla kişi vatandaşlığa geçerek son 20 yılın rekorunu kırmıştır; bu artışın bir nedeni de hükümetin kolaylaştırıcı adımlar atacağının sinyalini vermesiydi! Reformun ardından sayı 2024’te yaklaşık 292 bine, 2025’te ise yaklaşık 332 bine çıkarak art arda yeni rekorlar kırdı.

İtiraz ve Hukuki Süreçler

Almanya’da göç ve oturum başvuruları reddedildiğinde, başvuru sahibinin karara karşı hukuki yollara başvurma hakkı vardır. Ret gerekçesi yazılı olarak bildirilir ve idare mahkemesinde (Verwaltungsgericht) dava (Klage) açma süresi başvuru ve ret türüne göre değişir. Oturum kararlarında bu süre genellikle 1 ay, olağan iltica retlerinde 2 hafta, açıkça dayanaksız sayılan iltica retlerinde ise 1 haftadır. Bu nedenle kararın hukuki başvuru yollarını açıklayan bölümündeki (Rechtsbehelfsbelehrung) süre esas alınmalıdır. 

Bazı durumlarda öncelikle Widerspruch (itiraz başvurusu) süreci öngörülebilir, ancak çoğu göç davasında doğrudan mahkemeye gidilir. Mahkeme, idarenin kararını hukuka uygunluk açısından inceler; bu süreçte danışmanların bilmesi gereken en önemli nokta, danışanların zaman kaybetmeden avukat desteği alması ve belgelerini eksiksiz sunması gerektiğidir. 

Dava veya itiraz başvurusu bazı durumlarda sınır dışı işlemini durdurabilir. Ancak bunun kendiliğinden gerçekleşip gerçekleşmediği kararın türüne bağlıdır ve bazı hâllerde ayrıca acil hukuki koruma (Eilrechtsschutz) başvurusu gerekir. Bu nedenle danışman, danışana yalnızca hukuki destek yollarını değil, aynı zamanda sürecin olası sonuçlarını da açıklamalıdır.

Hollanda Ulusal Göç Mevzuatı

Hollanda’nın göç mevzuatının bel kemiğini yabancıların ikametini düzenleyen ana yasa Vreemdelingenwet 2000 (Yabancılar Yasası 2000) oluşturmaktadır. Göç politikaları esnek ekonomi ve sıkı entegrasyon yaklaşımının bir karışımı olarak tanımlanabilir!

Hollanda göç düzenlemeleri Almanya kadar geniş ve detaylı düzenlenmemiş ve bu yönüyle de Almanya’nın gerisinde kalmıştır. Almanya mevcut nüfus yaşlanması ve git gide artan işçi ihtiyacı nedeniyle hızlı davranarak son beş on yılda yasal anlamda ciddi reformlar gerçekleştirmesine karşın, Hollanda bu konuda biraz daha tutucu davranmaya devam etmektedir. 

Ancak benzer sorunlarla boğuşan Hollanda da çok da uzak olmayan bir gelecekte Almanya benzeri yasal reformlar yaparak daha fazla nitelikli işçiyi ülkeye çekmek isteyecektir. Bu açıkçası zorunlu bir ihtiyaç gibi görünmektedir!

Çalışma ve Oturum

Hollanda’da çalışmak isteyen AB dışı vatandaşlar için duruma göre işverenin çalışma izni (werkvergunning — TWV) alması ya da oturum ve çalışma iznini birleştiren tek izin (GVVA) için başvurulması gerekir. Yüksek vasıflı göçmen programı kapsamında belirli bir maaş eşiğini aşan nitelikli çalışanlar için prosedür daha kolaydır (işverenin IND — Göç ve Vatandaşlık Dairesi onaylı referans olması durumunda hızlandırılmış süreç). Highly Skilled Migrant (Kennismigrant) statüsü alanlar, iş teklifiyle hızlıca oturum alabilir. Burada Türkiye, Hollanda’ya en çok vasıflı çalışan gönderen ilk 4 ülke arasında yer almaktadır!

Hollanda’da Kennismigrant dışında AB dışı vatandaşlar için çoğu durumda işverenin çalışma izni (TWV — Tewerkstellingsvergunning) alması gerekmektedir. Bunun için de başvuruda bulunmadan önce işverenin bir “labour market test” (işgücü piyasası testi) uygulaması gerekir. Bu şu anlama gelir:

• İş ilanı Hollanda iş piyasasında yayınlanmalıdır (UWV’ye bildirilmelidir).
• Arama, Hollanda ile birlikte AB/AEA ve İsviçre’yi de kapsamalı ve başvurudan önce belirli bir süre yürütülmelidir.
• Her iki aşamada da uygun aday bulunamazsa ancak AB dışı işçi için izin talep edilebilir.

Bu kuralların temel dayanağı Yabancıların İstihdamı Yasası (Wet arbeid vreemdelingen, Wav) ve ilgili düzenlemelerdir. Çalışma izni değerlendirmesinde UWV yetkilidir. Bu test işgücü piyasasının korunması amacıyla zorunludur.

Startup ve Yatırımcı Vizeleri

Hollanda, yenilikçi girişimciler için Startup vizesi vermekte, ayrıca kendi işini kuracak kişilere serbest meslek (zelfstandige) oturumu imkânı sunmaktadır. Startup vizesinde genellikle 1 yıllık başlangıç izni veriliyor ve bu süre içinde Hollanda’daki bir “facilitator” (destekçi kuruluş) ile birlikte çalışmak zorunlu. 1,25 milyon € yatırım şartı içeren yabancı yatırımcı programı ise az ilgi gördüğü için Nisan 2024’te kaldırıldı.

Aile Birleşimi

Hollanda’da oturum izni veya vatandaşlık sahibi birinin eşi ve 18 yaş altı çocukları aile birleşimi yapabilir. Gelir yeterliliği ve temel düzeyde dil entegrasyon şartı (gelmeden önce basit Hollandaca sınavı gibi) uygulanır. Hükümet zaman zaman aile birleşimi kurallarını sıkılaştırma yönünde politik tartışmalar yaşamaktadır (örneğin mülteci statüsündekiler için bekleme süresi gibi).

Eğitim Vizeleri

Hollanda, uluslararası öğrenciler için popüler destinasyonlardan biridir. Üniversiteye kabul alan öğrenciye IND tarafından süreli oturum izni verilir. Mezun olduktan sonra tıpkı Almanya örneğinde olduğu gibi bir yıl “iş arama izni (zoekjaar)” hakkı tanınarak ülkede kalıp iş bulmaları teşvik edilir. Hollanda’da eğitim görmek için gerekli oturum izinleri (study residence permit) ve başvuru şartları Vreemdelingenbesluit 2000 (Yabancılar Kararnamesi) uyarınca belirlenmiştir.

İltica Temelli Oturum (Asielregeling)

Sığınmacıların başvuruları IND ve bağlı kuruluşlarca incelenir; mülteci statüsü alanlar oturum izni alır. Hollanda iltica başvurularında ilk durak Ter Apel’dir. Hollanda’da mülteci statüsüne sahip kişiler 5 yıl sonunda kalıcı oturum ve vatandaşlık başvurusuna hak kazanabilirler. Burada danışman adaylarının “geçici oturum” (verblijfsvergunning asiel bepaalde tijd) ve “süresiz oturum” (onbepaalde tijd) ayrımını bilmesi gerekir.

Entegrasyon Yükümlülüğü

Hollanda mevzuatının önemli bir özelliği, oturum alan göçmenlere zorunlu uyum (inburgering) sınavı şartı koymasıdır. 1 Ocak 2022’den beri uygulanan Wet inburgering 2021’e göre (2013’te getirilen eski sistemin yerine), pek çok oturum sahibi gelişinden itibaren 3 yıl içinde belirlenen dil ve toplum bilgisini edinmek zorundadır (B1 seviyesinde dil sınavı, Hollanda toplumunu tanıma testi vb.).

2022’de entegrasyon sistemi yenilenmiş ve belediyeler göçmenlere daha fazla destek vermeye başlamıştır. Bu entegrasyon sürecini tamamlamak, uzun vadede başarılı bir göçmenlik için şarttır. Ek olarak şu önemli: Yeni sistemde artık belediyeler (gemeente) danışman rolünde; göçmenlerin dil kursu, toplumsal oryantasyon ve iş bulma planlarını birlikte hazırlıyorlar.

Vatandaşlık

Hollanda vatandaşlığı genellikle 5 yıl yasal ikamet, entegrasyon sınavını geçme ve sabıka kaydının olmaması şartlarına bağlıdır. Hollanda yasası kural olarak çifte vatandaşlığa izin vermez. Bazı istisnalar (örneğin Hollanda vatandaşıyla evli olmak ya da tanınmış mülteci olmak) dışında Türk vatandaşlarının da kural olarak Türk vatandaşlığından çıkması gerekir. Türkiye’nin “Mavi Kart” uygulaması ise vatandaşlıktan çıkanların Türkiye’deki bazı haklarını korur.