Almanya Siyasetinde Göç Kökenliler: Nüfusta Üçte Bir, Bundestag’da Sekizde Bir

Nüfusun Üçte Biri, Meclisin Sekizde Biri

Resmî istatistiğe göre Almanya nüfusunun %29,7’si göç kökenli. Yani ya kendisi ya da ebeveynlerinden en az biri doğuştan Alman vatandaşı değil. Bu kişilerin önemli bir kısmı vatandaşlığa geçmediği için seçmenler içindeki payları çok daha düşük, %14,4.

Şubat 2025’te seçilen Bundestag’ın 630 üyesinden en az 73’ü göç kökenli. Oran %11,6. 2017’de yaklaşık %8 olan oran 2021’de %11,3’e çıkmıştı, şimdi ilk kez yerinde sayıyor. Uzmanlar bunu erken seçime, yeni seçim yasasıyla liste sıraları ve seçim bölgeleri için kızışan rekabete, partilerin farklı geçmişlerden aday bulmak için yeterince çaba göstermemesine ve göç kökenli adayların maruz kaldığı düşmanlığa bağlıyor.

Hangi Parti, Ne Kadar?

Temsilin anahtarı partilerin elinde. Göç kökenli vekil oranı Yeşiller’de %20, Sol Parti’de %18,8, SPD’de %17,5. Birlik’te (CDU/CSU) %6,3, AfD’de ise %5,9. Göç kökenli vekillerin 53’ü parti listesinden, yalnızca 20’si seçim bölgesini doğrudan kazanarak meclise girdi. Kimin meclise gireceğine büyük ölçüde parti yönetimlerinin hazırladığı listeler karar veriyor.

Bir ayrıntı daha dikkat çekiyor. Göç kökenli vekillerin %46,6’sı kadın, meclis genelinde bu oran %32,4.

Türkiye Kökenliler En Kalabalık Grup

Bundestag’da Türkiye bağlantılı 19 milletvekili var. Bu isimler en çok Sol Parti ve SPD sıralarında, AfD’de ise hiç yok. Aydan Özoğuz, Metin Hakverdi ve Mahmut Özdemir (SPD), Serap Güler ve Hülya Düber (CDU/CSU), Filiz Polat (Yeşiller) ve Ferat Koçak (Sol Parti) bunlardan bazıları.

Araştırmacılara göre Türkiye kökenliler seçmen içindeki paylarına göre iyi temsil ediliyor, İran kökenliler ise hem nüfusa hem seçmene oranla fazlasıyla. En büyük göçmen gruplarından biri olan eski Sovyet ülkelerinden gelenler (çoğu Rus-Alman göçmen) belirgin biçimde az temsil ediliyor ve bu gruptan vekiller daha çok AfD saflarında. Bir sorun daha var. Bundestag’dan ayrılan göç kökenli vekiller orada ortalama 1,7 dönem kalmış, diğerleri 2,7 dönem.

Hükümette Tek Bakan

Friedrich Merz kabinesinde göç kökenli tek bakan, Iraklı bir ailenin kızı olan Kalkınma Bakanı Reem Alabali-Radovan (SPD). Kabine kurulurken bu tablo eleştiri konusu oldu. Serap Güler (CDU) Dışişleri Bakanlığı’nda, Rus-Alman göçmen ailesinden Natalie Pawlik (SPD) ise Entegrasyon Sorumlusu olarak devlet bakanı düzeyinde görev yapıyor. İran doğumlu Omid Nouripour (Yeşiller) Bundestag başkan yardımcılarından biri.

Eyaletlerde Açık Daha Büyük, Ama 2026 Farklı

Eyalet meclislerinde göç kökenli vekil oranı 2021 sonunda %7,3’tü. Hamburg (%21), Bremen (%19) ve Berlin (%17) gibi şehir devletleri öndeydi. Seçmen yapısına göre en büyük açık Rheinland-Pfalz, Kuzey Ren-Vestfalya ve Hessen’de. Nüfusa göre bakıldığında Bavyera ve Baden-Württemberg de bu listeye giriyor.

2026 bu tabloya iki önemli başlık ekledi. Cem Özdemir 13 Mayıs’ta Baden-Württemberg Başbakanı seçilerek Almanya’nın göç kökenli ilk eyalet başbakanı oldu. Berlin’de ise 20 Eylül seçiminde Sol Parti %25,7 ile birinci çıktı. Sol Parti kurultayı 31 Ekim’de SPD ve Yeşiller’le koalisyon görüşmelerinin yolunu açtı. Anlaşma sağlanırsa Münih doğumlu, Türkiye kökenli Elif Eralp başkentin göç kökenli ilk hükümet başkanı olacak.

Belediyelerde Neredeyse Görünmez

Göçün en çok hissedildiği yer şehirler, temsil açığının en büyük olduğu yer de orası. Nüfusu 100 binin üzerindeki 77 şehirde yapılan son kapsamlı sayımda (2011) 4.670 meclis üyesinin yalnızca 198’i göç kökenliydi. Frankfurt 15 üyeyle öndeydi. Göç kökenli nüfusu yüksek olan Mannheim, Hagen, Heilbronn ve Pforzheim gibi şehirlerin meclislerinde ise tek bir göç kökenli üye yoktu.

Belediye başkanlıklarında tablo daha da çarpıcı. Nisan 2023’te büyük şehirlerdeki 336 belediye başkanından yalnızca 4’ü göç kökenliydi. Hannover’de Belit Onay ve Frankfurt’ta Mike Josef bunlardan ikisi. Sonraki seçimlerde Potsdam, Kiel, Rosenheim ve Göttingen de göç kökenli başkanlara kavuştu. Buna rağmen oran %3’ün altında. AB dışı ülkelerin vatandaşları belediye seçimlerinde oy da kullanamıyor, seslerini ancak danışma niteliğindeki entegrasyon meclisleri üzerinden duyurabiliyorlar.

Temsil Neden Bir Güvenlik Meselesi?

Siyasi temsil bir adalet meselesi olmanın ötesine geçiyor. Kendini karar mekanizmalarında göremeyen bir toplum kesiminin devlete ve kurumlara güveni azalıyor, aidiyet duygusu zayıflıyor. Bu da toplumsal barışı ve bireyin kendini güvende hissetmesini doğrudan etkiliyor.

Siyasete girenler de baskı altında. Büyük şehirlerde 2022’de yapılan bir araştırmaya göre yerel siyasetçilerin yaklaşık %60’ı düşmanca tutum ya da saldırgan davranışla karşılaştı. Siyasetten çekilmeyi düşünenler arasında göç kökenliler, kadınlar ve alt gelir grubundan gelenler orantısız biçimde fazla. Federal Göç ve Entegrasyon Konseyi (BZI) Başkanı Deniz Nergiz de ırkçılığın ve düşmanlığın pek çok kişiyi siyasetten uzaklaştırdığına dikkat çekiyor.

Rakamlar iki şeyi açıkça gösteriyor. Birincisi, temsilin anahtarı parti listelerinde ve partiler istemedikçe tablo değişmiyor. İkincisi, bu alanda düzenli resmî veri yok, mevcut bilgiler gönüllü araştırmalara dayanıyor. Özdemir ve olası bir Eralp dönemi sembolik eşikler. Asıl soru, bu eşiklerin belediyelere ve eyalet meclislerine yayılıp yayılmayacağı.