Göç ile ilgili yazılarımıza göç mevzuatları ile devam ediyoruz. Önceki yazılarımızda ilk olarak “Uluslararası Göç Mevzuatı”na ve daha sonra da “Avrupa Birliği Göç Mevzuatı”na değinmiştik! Şimdi biraz daha detaya ve özele girerek önce Almanya ve daha sonra da Hollanda ülkelerinin ulusal göç mevzuatlarına kısa bir göz atacağız ancak detaylı incelemeleri daha sonraki yazılarımıza bırakacağız!
Almanya Ulusal Göç Mevzuatı
Almanya, teoride kendisini geleneksel bir göç ülkesi olarak tanımlamıyor ama yasal düzenlemeler ve de pratik uygulamalar bize tersini söylüyor.
Almanya, özellikle 2000’lerden itibaren kapsamlı bir göç mevzuatı geliştirmiştir ve de hala geliştirmeye devam etmektedir. Burada temel göç yasası Aufenthaltsgesetz (Oturma Yasası) olup, AB vatandaşları dışındaki yabancıların Almanya’ya giriş, kalış ve çalışma koşullarını düzenler. Bu yasa altında farklı oturum türleri vardır:
Çalışma Amaçlı Oturum
Almanya, nitelikli iş gücüne yönelik çeşitli yollar sunar. AB Mavi Kart (Blaue Karte EU), üniversite mezunu ve belirli bir maaş teklifiyle gelen yabancılara verilen oturumdur. Ayrıca meslek eğitimi (Ausbildung) yapmış kalifiye elemanlar için de oturma izni imkânı tanınır. 2020’de yürürlüğe giren Nitelikli İş Gücü Göçü Yasası (Fachkräfteeinwanderungsgesetz) ile bu alan genişletilmişti.
2023’te Almanya hükümeti bu yasayı daha da ileri götüren reformlar yaptı. Yeni düzenlemelerle diploma denkliği aranmaksızın “iş tecrübesi” ile gelme, puan sistemiyle (Opportunity Card) iş aramak üzere gelme gibi yenilikler sağlandı. Buradaki amaç, Almanya’nın her yıl ihtiyaç duyduğu onbinlerce nitelikli işçiyi çekmek.
Burada ayrıca kamoyunda 81a olarak gecen “§81a AufenthG (Vorabzustimmung / Ön Onay Süreci)” den de kısaca bahsetmek gerekir. Bu madde, “işe başlamadan önce ikamet izni başvurusunun ön onay süreci”ni düzenler. Yani Almanya’ya çalışmaya gelmek isteyen bir yabancı, daha ülkeye gelmeden iş sözleşmesi + Federal İş Ajansı’nın (Bundesagentur für Arbeit) onayı ile birlikte ön başvuru yapabilir.
Konsolosluk veya Elçilik, §81a kapsamında ön onaylı vize verir. Böylece kişi Almanya’ya geldiğinde süreç hızlanır ve direkt oturum izni alabilir. Özellikle Hızlandırılmış İşe Alım Süreci (Beschleunigtes Fachkräfteverfahren) kapsamında çok kritik hale geldi ve artık Almanya’ya göç etmek isteyen çoğu kişi bu yolla işlemlerine başlamaktadır!
Aile Birleşimi
Almanya’da yasal olarak bulunan bir yabancının eşi ve reşit olmayan çocukları temel olarak aile birleşimi vizesi alabilir. Bu vizede çoğu zaman barınma, gelir, basit Almanca bilgisi gibi bazı koşullar aranır. Son yıllarda aile birleşimi süreçleri çok fazla uzatılmıştır ancak mülteciler için ayrı kolaylaştırılmış aile birleşimi hakları vardır.
Geçici Çalışma ve Mevsimlik İşçiler
§18d ve §19c gibi maddeler altında düzenleniyor. Almanya, özellikle tarım ve turizm gibi sektörlerde üçüncü ülke vatandaşlarına mevsimlik işçi vizeleri veriyor. Bu yolla başta Polonya ve Balkan ülkeleri ile Türkiye üzerinden her yıl onbinlerce kişi geçici olarak çalışmak için Almanya’ya geliyorlar!
Eğitim Vizeleri
Almanya’da üniversite okumak isteyenlere öğrenci vizesi verilir. Bunu sadece üniversite okumak gibi düşünmemek gerekir; ayrıca dil kursu, staj, özel eğitim programları, master ve doktora vizeleri de bu kapsama girer.
Almanya, nitelikli kişileri ülkeye çekmek için, bu vize ile gelip de mezun olduktan sonra Almanya’da kalmak isteyen kişilere 18 aya kadar iş arama vizesi ve ardından çalışma iznine geçiş gibi fırsatlar tanır. Bu vize türleri, Aufenthaltsgesetz (Oturum Yasası) kapsamında, özellikle §16b (Eğitim Amaçlı Oturum) ve §20 (Mezuniyet Sonrası İş Arama Oturumu) maddelerinde düzenlenmiştir ve göç ile ilgilenen kişilerin en çok karşılaşacağı senaryolardan bir tanesidir!
İnsani Oturum
Mülteci ve ikincil koruma statüsü dışında “ciddi hastalık, ülkesine dönememe hali” belirli insani sebeplerle de istisnai olarak oturum izni veren düzenlemeler mevcuttur. Bu durum da, yine Aufenthaltsgesetz (Oturum Yasası) içinde yer alan §25 Abs. 3–5 (İnsani Nedenlerle Oturum) hükümleri kapsamında ulusal mevzuatta düzenlenmiştir.
Daimi Oturma İzni (Niederlassungserlaubnis)
Almanya’da belirli süre (genelde 5 yıl) yasal olarak yaşamış, dil ve entegrasyon şartlarını yerine getirmiş kişiler kalıcı oturma izni alabilir. Bu izin süresizdir ve çalışma hakkı içerir.
Mavi Kart sahipleri veya Alman üniversite mezunları için daha kısa sürede (33 ay veya 21 ay dil seviyesine bağlı olarak) daimi oturum imkanı vardır.
Vatandaşlığa Geçiş (Naturalisierung)
Alman vatandaşlığı genel olarak en az 8 yıl yasal ikamet, yeterli Almanca (B1 düzeyi), ekonomik olarak kendi kendine yeterlilik, sabıka kaydının temiz olması ve Alman anayasal düzenine bağlılık şartlarını gerektirir. Ancak 2023 itibarıyla koalisyon hükümeti vatandaşlık yasasında reform hazırlığındadır; 5 yıl ikamet (entegrasyonda çok başarılı olanlar için 3 yıl) koşulu ve çifte vatandaşlığa izin gibi değişiklikler öngörülmektedir.
Nitekim Almanya’da 2023 yılında 200.000’den fazla kişi vatandaşlığa geçerek son 20 yılın rekorunu kırmıştır; bu artışın bir nedeni de hükümetin kolaylaştırıcı adımlar atacağının sinyalini vermesidir!
İtiraz ve Hukuki Süreçler
Almanya’da göç ve oturum başvuruları reddedildiğinde, başvuru sahibinin karara karşı hukuki yollara başvurma hakkı vardır. Ret gerekçesi yazılı olarak bildirilir ve genellikle 1 ay içinde idare mahkemesine (Verwaltungsgericht) itiraz (Klage) edilmesi gerekir.
Bazı durumlarda öncelikle Widerspruch (itiraz başvurusu) süreci öngörülebilir, ancak çoğu göç davasında doğrudan mahkemeye gidilir. Mahkeme, idarenin kararını hukuka uygunluk açısından inceler; bu süreçte danışmanların bilmesi gereken en önemli nokta, danışanların zaman kaybetmeden avukat desteği alması ve belgelerini eksiksiz sunması gerektiğidir.
Ayrıca itiraz süreci devam ederken çoğu durumda sınır dışı işlemleri askıya alınabilir. Bu nedenle danışman, danışana yalnızca hukuki destek yollarını değil, aynı zamanda sürecin olası sonuçlarını da açıklamalıdır.
Hollanda Ulusal Göç Mevzuatı
Hollanda’nın göç mevzuatının bel kemiğini yabancıların ikametini düzenleyen ana yasa Vreemdelingenwet 2000 (Yabancılar Yasası 2000) oluşturmaktadır. Göç politikaları esnek ekonomi ve sıkı entegrasyon yaklaşımının bir karışımı olarak tanımlanabilir!
Hollanda göç düzenlemeleri Almanya kadar geniş ve detaylı düzenlenmemiş ve bu yönüyle de Almanya’nın gerisinde kalmıştır. Almanya mevcut nüfus yaşlanması ve git gide artan işçi ihtiyacı nedeniyle hızlı davranarak son beş on yılda yasal anlamda ciddi reformlar gerçekleştirmesine karşın, Hollanda bu konuda biraz daha tutucu davranmaya devam etmektedir.
Ancak benzer sorunlarla boğuşan Hollanda’nın da çok da uzak olmayan bir gelecekte Almanya benzeri yasal reformlar yaparak daha fazla nitelikli işçiyi ülkeye çekmek isteyecektir. Bu açıkçası zorunlu bir ihtiyaç gibi görünmektedir!
Çalışma ve Oturum
Hollanda’da çalışmak isteyen AB dışı vatandaşlar için genellikle işverenin çalışma izni (werkvergunning — TWV) alması gerekir. Yüksek vasıflı göçmen programı kapsamında belirli bir maaş eşiğini aşan nitelikli çalışanlar için prosedür daha kolaydır (işverenin IND — Göç ve Vatandaşlık Dairesi onaylı referans olması durumunda hızlandırılmış süreç). Highly Skilled Migrant (Kennismigrant) statüsü alanlar, iş teklifiyle hızlıca oturum alabilir. Burada Türkiye, Hollanda’ya en çok vasıflı çalışan gönderen ilk 4 ülke arasında yer almaktadır!
Hollanda’da Kennismigrant dışındaAB dışı vatandaşlar için çoğu durumda işverenin çalışma izni (TWV — Tewerkstellingsvergunning) alması gerekmektedir. Bunun için de başvuruda bulunmadan önce işverenenin bir “labour market test” (işgücü piyasası testi) uygulaması gerekir. Bu şu anlama gelir;
- İş ilanı Hollanda iş piyasasında yayınlanmalıdır (UWV’ye bildirilmelidir).
- Uygun aday bulunmazsa, işveren daha sonra AB/AEA genelinde arama yapabilir.
- Her iki aşamada da uygun aday bulunamazsa ancak AB dışı işçi için izin talep edilebilir.
Bu, yine Vreemdelingenwet 2000 ve ilgili IND yönetmelikleri ile düzenlenmektedir ve işgücü piyasasının korunması amacıyla zorunludur.
Startup ve Yatırımcı Vizeleri
Hollanda, yenilikçi girişimciler için Startup vizesi vermekte, ayrıca belirli bir sermaye yatırımı getiren iş insanlarına oturum imkanı sunmaktadır. Startup vizesinde genellikle 1 yıllık başlangıç izni veriliyor ve bu süre içinde Hollanda’daki bir “facilitator” (destekçi kuruluş) ile birlikte çalışmak zorunlu. Yatırımcı vizesinde 1,25 milyon € yatırım şartı uzun süre tartışıldı; son yıllarda şartlar esnetilmeye çalışılıyor. Bu konular Modül 3’te detaylı ele alınacaktır.
Aile Birleşimi
Hollanda’da oturum izni veya vatandaşlık sahibi birinin eşi ve 18 yaş altı çocukları aile birleşimi yapabilir. Gelir yeterliliği ve temel düzeyde dil entegrasyon şartı (gelmeden önce basit Hollandaca sınavı gibi) uygulanır. Hükümet zaman zaman aile birleşimi kurallarını sıkılaştırma yönünde politik tartışmalar yaşamaktadır (örneğin mülteci statüsündekiler için bekleme süresi gibi).
Eğitim Vizeleri
Hollanda, uluslararası öğrenciler için popüler destinasyonlardan biridir. Üniversiteye kabul alan öğrenciye IND tarafından süreli oturum izni verilir. Mezun olduktan sonra tıpkı ALmanya örneğinde olduğu gibi bir yıl “iş arama izni (zoekjaar)” hakkı tanınarak ülkede kalıp iş bulmaları teşvik edilir. Hollanda’da eğitim görmek için gerekli oturum izinleri (study residence permit) ve başvuru şartları §7 Vreemdelingenbesluit 2000 (Yabancılar Kararnamesi) uyarınca belirlenmiştir.
İnsani Oturum (Asielregeling)
Sığınmacıların başvuruları IND ve bağlı kuruluşlarca incelenir; mülteci statüsü alanlar oturum izni alır. Hollanda iltica başvurularında ilk durak Ter Apel’dir. Hollanda’da mülteci statüsüne sahip kişiler 5 yıl sonunda kalıcı oturum ve vatandaşlık başvurusuna hak kazanabilirler. Burada danışman adaylarının “geçici oturum” (verblijfsvergunning asiel bepaalde tijd) ve “süresiz oturum” (onbepaalde tijd) ayrımını bilmesi gerekir.
Entegrasyon Yükümlülüğü
Hollanda mevzuatının önemli bir özelliği, oturum alan göçmenlere zorunlu uyum (inburgering) sınavı şartı koymasıdır. 2013’ten beri yürürlükte olan düzenlemeye göre, pek çok oturum sahibi gelişinden itibaren 3 yıl içinde belirlenen dil ve toplum bilgisini edinmek zorundadır (B1 seviyesinde dil sınavı, Hollanda toplumunu tanıma testi vb.).
2022’de entegrasyon sistemi yenilenmiş ve belediyeler göçmenlere daha fazla destek vermeye başlamıştır. Bu entegrasyon sürecini tamamlamak, uzun vadede başarılı bir göçmenlik için şarttır. Ek olarak şu önemli: Yeni sistemde artık belediyeler (gemeente) danışman rolünde; göçmenlerin dil kursu, toplumsal oryantasyon ve iş bulma planlarını birlikte hazırlıyorlar
Vatandaşlık
Hollanda vatandaşlığı genellikle 5 yıl yasal ikamet, entegrasyon sınavını geçme ve sabıka kaydının olmaması şartlarına bağlıdır. Hollanda yasası kural olarak çifte vatandaşlığa izin vermez, fakat Türkiye ile yapılan ikili anlaşmalar sayesinde Türk vatandaşları pasaportlarını koruyabiliyorlar.
